İsviçre, F-35A sorunları sonrası ABD'li üreticilerle doğrudan anlaşma arıyor

ABD ile F-35A savaş uçaklarının tedarikinde sorunlar yaşayan İsviçre, savunma alanındaki sözleşmelerini doğrudan ABD'li üreticilerle yapmayı amaçlıyor. İsviçre Savunma Tedarik Kurumu Armasuisse'nin Başkanı Urs Loher, ülkede Almanca yayımlanan Neue Zürcher Zeitung (NZZ) gazetesine bu konuda açıklamalar yaptı. Armasuisse'nin ilerleyen dönemde ABD hükümetinin aracılığı olmadan savunma ekipmanlarını doğrudan Amerikalı üreticilerden almayı planladığını belirten Loher, "Bu, F-35 alımından çıkarılan en önemli derslerden biri." ifadesini kullandı.

Loher, bu şekilde doğrudan alım yapılıp yapılamayacağının henüz netleşmediğini vurgulayarak, bunun ABD yetkililerinin onayını gerektirdiğini dile getirdi. "Bu sistem yıllardır denenmiş ve test edilmiş bir sistem olduğu için seçilen bileşenler elbette doğrudan üreticiden temin edilebilir." ifadelerini kullanan Loher, Patriot hava savunma sisteminde böyle bir yöntemin uygulanabileceğine inandığını, buna karşılık F-35 gibi ileri teknolojiye sahip savaş uçaklarında doğrudan alımın mümkün olmadığını anlattı.

İsviçre'nin ABD'den F-35 savaş uçağı satın alma sürecinin "önemli tuzaklar" doğurduğunu ifade eden Loher, sözde sabit fiyat gibi başlıklarda yaşanan uyuşmazlıklarda yetkili bir merci olduğunu belirtti. Loher, alıcıların aynı zamanda ABD'nin önceliklerine bağımlı kaldığını vurgularken, teslimatların gecikmesi halinde sözleşmeden kaynaklanan cezaların çoğunlukla uygulanamadığını söyledi.

İsviçre'nin F-35A savaş uçaklarını almak üzere şimdiye dek 1 milyar İsviçre frangı ödediğini anımsatan Loher, bu tutarın en azından bir bölümünü geri almayı beklediklerini, ancak bunun ne zaman gerçekleşeceğinin bilinmediğini ifade etti. Loher, gecikmeler üzerine İsviçreli yetkililerin başka bir hava savunma sistemi seçeneğini de ele aldığını belirterek, son kararın Federal Konsey tarafından alınmasının beklendiğini aktardı.

Haberde, İsviçre'nin Amerikan askeri teçhizatını ABD hükümetinin "Yabancı Askeri Satışlar" (Foreign Military Sales) programı aracılığıyla temin ettiği hatırlatılarak, bu yöntemin alıcıların fiyat konusundaki uyuşmazlıkları giderme ya da teslimat gecikmeleri için tazminat isteme imkanlarını sınırladığı belirtildi. Armasuisse'nin ABD üretimi Patriot sisteminin tesliminde gecikmelerle karşı karşıya kaldığı ve önceliklerini tekrar değerlendirdiği aktarılan haberde, mevcut teslimat gecikmesinin 5 ila 7 yıla ulaştığı bilgisine de yer verildi.

?İsviçre'nin ABD'den F-35A tedariki tartışma konusu İsviçre'de 2020 yılında yapılan referandumda ordunun modernleştirilmesine ilişkin öneri oy çokluğuyla onaylanmış, ancak bu çerçevede harp malzemelerinin hangi ülkelerden temin edileceği referandum metninde yer almamıştı. Hükümet, referandum sonrasında ABD'den 36 adet F-35A satın alınması için 6 milyar İsviçre frangı (CHF) tutarında bir ön anlaşmaya imza atmıştı.

İsviçre, 36 F-35A'nın tedariki amacıyla 19 Eylül 2022'de 6 milyar CHF değerindeki anlaşmayı imzalamış, ancak ABD yönetimi enerji ve ham madde fiyatlarındaki yükseliş ile enflasyonu gerekçe gösterip fiyatı artırmak istediğini İsviçreli yetkililere bildirerek ilave ödeme istemişti. İsviçre Savunma Bakanlığı, sabit fiyat talebini sürdürdüklerini, fakat uyuşmazlığın hukuk yoluyla giderilemeyeceğini ve bu yüzden diplomatik temaslar yürüttüklerini duyurmuş; anlaşmazlığın çözülmemesi halinde satın alma işlemini iptal edebileceklerini açıklamıştı.

Washington yönetiminin, ABD'ye sipariş verilen F-35A savaş uçaklarına ilişkin sözleşmede belirlenen sabit fiyatı yükseltme girişimi tartışmaları beraberinde getirmişti. Ayrıca ABD'nin, İsviçre tarafından F-35A savaş uçağı için yapılan ödemeyi Patriot hava savunma sistemi fonuna yönlendirdiği de ortaya çıkmıştı.